Meijer, Fik – Thalassa

Meijer, Fik – Thalassa
Historische bespiegelingen rond de Middellandse Zee
Prometheus, 294 pagina’s

Ooit eens zat ik zeven lange jaren bij de paters Norbertijnen op het gymnasium in Heeswijk. Ik moest er Xenofon leren vertalen, een saaie schrijver maar dankzij de vele herhalingen redelijk gemakkelijk. En ja, ook ik herinner mij dat “Thalassa, Thalassa” nog goed en iedere keer als ik ergens het laatste duin oversteek en die groenblauwe of blauwgrijze streep aan de horizon ontwaar kan ik de neiging om ‘Thalassa, Thalassa’ te roepen niet onderdrukken.

En ja, ook ik houd van de zee. Wat is er heerlijker dan op de achterplecht van een schip te kijken naar waar je zojuist nog was onderweg naar een nieuw avontuur. En nergens is het leven lichter en het licht mooier dan op een eiland. Ik houd van verre vuurtorens en magische verhalen. Van de maan die aan de zeeën en oceanen trekt en duwt. Van in zee gesnipperde rotsen en het door een lens bespieden van vogels. Een groot deel van mijn bibliotheek gaat over de zee, haar bewoners en hen die haar trachten te doorgronden of beheersen. Voor mij is een onderscheid tussen afzonderlijke zeeën nauwelijks relevant want ze zijn alle even ondoorgrondelijk als ongenaakbaar, even intimiderend als fascinerend, even gewelddadig als beangstigend. En toen ik dit Thalassa van classicus en historicus Fik Meijer (1942) zag, kon ik het onmogelijk laten liggen. Hij doet in dit boek verslag van een afscheidsreis ronde de Middellandse Zee.

Al snel blijkt dat Fik Meijer kan schrijven en over een heldere stijl beschikt waarin hij recht op zijn doel afgaat. Fraai maar niet te bloemrijk. (Alleen in het verhaal over Emporion schrijft hij heel lelijk: “Maar wat kon ik echter doen…”) Hij representeert een wereld waarin ik graag verblijf. In dit boek houdt de schrijver geen duidelijke volgorde aan, we verplaatsen ons kriskras over de Middellandse Zee. Wat dan wel de volgorde van de hoofdstukken bepaalt weten we niet.
Razend interessant is zijn beschrijving van de slag bij Salamis tussen de Grieken en de Perzen rond 480 v.chr. waarin de Grieken zouden zegevieren. Maar daarna ontstond er al snel een burgeroorlog tussen Athene en Sparta. Na die Peloponnesische oorlog was het snel gedaan met Griekenland als het middelpunt van de wereld.
En in het verhaal over het eilandje Delos maakt Meijer ons duidelijk dat de Grieken slavendrijvers waren maar lang niet zo streng beoordeeld werden als de latere VOC. Het aantal slaven dat door de Grieken verhandeld werd moet in de honderdduizenden hebben gelopen. En op Delos bevond zich de grootste slavenmarkt.
Heel fraai ook is het verhaal over Nikopolis, een uitstekende metafoor voor de onzinnigheid van een wapenwedloop. Waar de Romeinen leerden dat zo’n wedloop nooit goed af kon lopen, gaat de moderne mens niet te stoppen door met afschrikking en steeds moderner wapentuig in de hoop een beslissende voorsprong te behalen op potentiële vijanden.

En pijnlijk interessant is het verhaal over de Villa del Casale, in het binnenland van Sicilië, voor de schrijver aanleiding uitgebreid in te gaan op hoe de Romeinen met wilde dieren omgingen. Jaarlijks werden er vele tienduizenden dieren verscheept, waarvan een groot deel al tijdens het transport sneuvelde. De rest kwam om in de arena’s. De dierenhandel floreerde gigantisch. Alleen paarden werden goed behandeld. En in de arena had het sadisme tegen mens en dier vrij spel. Meijer: “Pas in de achttiende eeuw begon men kritisch te kijken naar dierenmishandeling en werd het kwellen van dieren openlijk afgekeurd.” Dat neemt niet weg dat stierengevechten tot de dag van vandaag voortduren en de illegale handel in dieren heeft nog steeds een enorme omvang.

Uit al deze verhalen wordt vooral duidelijk dat het rond de middellandse Zee nooit rustig is geweest. Grieken, Romeinen, Perzen en Phoeniciers, Carthagers en nog vele andere volkeren bevoeren de zee en probeerden hun macht uit te breiden. In feite was dit gebied een groot strijdtoneel en het spreekt voor zich dat dat ook tot mengculturen leidde.
In het verhaal over Barlo Claudia lezen we van de overbevissing van de Middellandse Zee. Cousteau waarschuwde al voor deze ontwikkeling, hij zag geen ecologische toekomst voor de zee. Ook nu nog is de visstand hier ronduit zorgwekkend. De moderne visvangst is veel te grootschalig en heeft een verwoestend effect op de visstand en de bodemgesteldheden. Het lukt de moderne mens maar niet deze ontwikkelingen een halt toe te roepen.

Heerlijk, al deze door een kenner vertelde verhalen. Ik zou zijn reis wel over willen doen maar dan zou hij me eigenlijk als gids moeten vergezellen. Nu ja, met dit prachtige boek in de hand zou ik ook al heel ver komen.

Enno Nuy
April 2026