Zinnen die ik onder het lezen wilde bewaren. Sommige omdat ze kloppen, sommige omdat ze schuren, en een enkele omdat ik ze zelf had willen bedenken.
177 aforismen
De concentratie van financiële middelen leidt tot machtsconcentratie leidt tot oorlog.
Als je kwaad hoort spreken over joden, spits dan je oren, dan gaat het over jou.
Tegen het licht van de rede danst het stof van de geschiedenis.
Gelukkig de mens bij wie de verbindingsweg tussen hart en verstand zo kronkelig is als een bergpad.
In de moraal valt niets nieuws meer te ontdekken; daar vallen enkel rampen te veroorzaken.
Een verlicht despoot is gewoonlijk zwak verlicht.
Beschaving is een brandkast waarvan de lettercombinatie c-o-n-t-i-n-u-u-m luidt.
Kunst zonder menselijkheid is als marmer zonder zonlicht.
De maatschappij is een sociaal contract tussen de doden, de levenden en de ongeborenen.
Het is toch merkwaardig hoeveel zand er telkens weer voorhanden blijkt te zijn als iemand zijn kop in die substantie wenst te steken.
Een moslim is een reagens waarin een zekere dosis islam is gedruppeld. Maar welke stoffen mengen de omstandigheden daar weer doorheen? Ontploft het mengsel dan?
Van een christelijke opvoeding kan veel ellende komen. Maar het feit dat er stront uit mijn gat komt, betekent niet dat ik tegen souperen ben gekant.
Onze tolerantie jegens de intolerantie is dichtgekklapt als een wolfijzer. We zitten in de val en moeten nu onze eiogen poot doorknagen.
De wereld is een sterke indicatie dat God niet bestaat; het decolleté van Madame Valérie een sterke indicatie dat hij wel bestaat.
Want de zin van het leven pleegt zich op onnavolgbare wijze in het zinloze te verbergen.
Als Plato, Mozart en Einstein uit een aap konden groeien, wie kan dan voorspellen wat nog uit ons kan groeien?
Net als de mieren, de termieten en de bijen betaalt de mens zijn overleven met zijn vrijheid.
In een langere uitademing klinkt de waarheid door, een langere inademing is het voorspel van de leugen.
De honger van het Westen vreet zich steeds dieper de regenwouden in.
Als de technologische verandering sneller gaat dan de wisseling van generaties, ontstaat er onvermijdelijk frictie.
In een samenleving waarin de menselijke arbeid obsoleet is, zijn ook de mensen obsoleet.
Mensen zijn primaten die verhalen over zichzelf vertellen.
Mensenrechten moeten als ondeelbaar en universeel verdedigd worden, anders kwijnen ze weg als holle frasen.
Echt verlicht is alleen hij die deze waarden ook dan verdedigt als ze tegen zijn eigen belang ingaan.
Wij zijn primaten die geleerd hebben zichzelf mateloos te overschatten.
Wie muren bouwt, zal merken dat ze worden ingedrukt.
Domme hoop en naïef optimisme zijn de doodgravers van veel goede ideeën (geweest).
De luxe van de onwetendheid kan levensbedreigend zijn.
De homo sapiens is een intelligente primaat, maar hij is tegenwoordig niet wijzer dan eeuwen geleden – hij heeft alleen groter speelgoed. Het enige verschil tussen ons en andere dieren is dat de homo sapiens niet uitsluitend is aangewezen op genetische aanpassing, maar door zijn culturele technieken en ideeën de evolutie kan versnellen.
Tijd is de schering en materie de inslag van de geweven textuur van schoonheid in ruimte, en de dood is de heen en weer gaande schietspoel.
Waar we ook gaan of staan, onze taak lijkt maar om één ding te draaien: een werkbaar compromis vinden tussen het sublieme van onze denkbeelden en het absurde van ons bestaan.
Alles wat al is gebeurd is deeltjes, alles in de toekomst is golven. Laat ik daar mijn draai aan geven. Hier komt het. De deeltjes zijn gebroken; de golven zijn doorschijnend, woelend, kolkend van schoonheid als haaien in een roller. Het hier en nu is de golf die boven mijn hoofd uiteenspat, die op het hoogtepunt van zijn ademloze ontrollen de lucht bespat met deeltjes; het is het stromende water en licht dat uit verborgen bronnen het laatste nieuws meebrengt, hernieuwd en hernieuwend, wereld zonder einde.
De wezel laat zich leiden door noodzaak en wij door keuze.
Land is een gegoten iets en tijd een oppervlak dat een wuivende franje vormt aan vluchtigheid, aan een honderdvoudig hol en wegtrekkend blauw.
Tijd is de bleke schaduwvertaling van de eeuwigheid, net zoals de eilanden die zijn van de zee.
Meningen in de politieke realiteit zijn slapende daden en leiden vroeger of later tot acties.
Je kunt een probleem niet oplossen met de denkwijze die het veroorzaakt heeft.
Het verleden is niet dood. Het is niet eens voorbij. The past is never dead. It's not even past.
Er is een nooit eindigende aanvoer van verontwaardiging.
Als je het beest gaat voederen, zal het je uiteindelijk verslinden.
De mens is pas mens als hij tot zelfbeheersing in staat is en eigenlijk dan pas als hij haar in de praktijk brengt.
Ik geloof oprecht dat wanneer meer instituten in dit land – en vooral degenen die zich bezighouden met beschouwen en ideeën – zich sceptischer hadden opgesteld ten opzichte van de fantasietjes van de elite en zich meer hadden aangetrokken van wat er echt aan de hand was in de levens van de mensen in dit land, we waarschijnlijk geen oranje Mussolini in het Witte Huis zouden hebben gehad.
Elk moreel stelsel wordt gebouwd met bakstenen van schaamte en schuld.
Wanneer waarheid en betekenis met elkaar in strijd zijn, legt de waarheid het af.
Als het er werkelijk om gaat, zegeviert de overlevingsdrang van het individu en heeft moraal niets in te brengen.
Wij denken graag dat wij in ons leven door de rede worden geleid, maar de rede zelf is slechts de fel bestookte dienaar van de wil.
Geloof in vooruitgang brengt vele voordelen, met wellicht als belangrijkste dat het een overmaat aan zelfkennis voorkomt.
Als het menselijke dier één unieke eigenschap heeft, dan is het dat hij het vermogen bezit in steeds hoger tempo kennis te vergaren, maar tevens behept is met het chronische onvermogen om van ervaringen te leren.
Wetenschap en de vooruitgangsgedachte mogen twee kanten van één medaille lijken, maar de vooruitgang in de wetenschap heeft als eindresultaat dat vooruitgang in beschaving onmogelijk blijkt te zijn.
Wie mensen als vrijheidslievend beschouwt, moet bereid zijn bijna de hele geschiedenis als een dwaling te zien.
Ik wilde iets verstandigs zeggen in beknopte vorm dus zweeg ik.
Want wel is int hoenderkot van der Hoeven oft Landhuys tot elcke dosijne hinne eenen goeden Haen ghenoegh, maar int Hoenderkot van de Politijck is een ghelijck aental Hinne en Haene veel gepasselijcker.
Als het fysiek mogelijk zou zijn om Servië naar de zee te slepen en het daar te laten zinken, zou de lucht in Europa in één klap een stuk frisser ruiken.
Dit was nog maar het eerste begin, want waar men boeken verbrandt, verbrandt men uiteindelijk ook mensen.
All thinking men are atheïsts.
Elke voorgeschiedenis, ook die van het fascisme en het nationaalsocialisme, had ooit een open einde.
Brood en wijn, die op een broederlijk verzorgde tafel de medemenselijkheid bezegelen, worden een liederlijke braspartij bij schransende machthebbers die de taart onder elkaar verdelen en pretenderen de wereld te verdelen, zoals wanneer Churchill en Stalin in Moskou een magnifieke steur en de onfortuinlijke Balkanlanden verdelen.
We horen de worm niet die aan het hout knaagt, we zien de pop niet die een vlinder zal worden, we merken het dichtslibben van de aderen van de Geschiedenis niet op.
Wat een verdriet kerft het leven, kwaadaardige graveur, in onze gezichten.
Saying that atheism is a religion is like saying abstinence is a sex position.
Vrouwen mogen ijdel zijn, mannen zijn zelfingenomen.
Wie zich herinnert leeft dubbel.
Een cultuur, hoe superieur ook, gaat altijd verloren als ze geen gezamenlijke feiten meer kent.
IJdelheid is een miskende vorm van domheid (je moet de kosmische onbeduidendheid van ons doen vergeten om ijdel te kunnen zijn, en dat is een krasse vorm van domheid).
Voor een niet-gelovige ligt de waarheid aan het einde van de weg, voor de gelovige ligt de waarheid aan het begin.
Het mag niet zo zijn dat de rijken alles opkopen, oppotten, monopolies oprichten en daarmee de markt bepalen zoals hun dat het best uitkomt.
Waar alles mag, is ieder vogelvrij.
In termen van geschiedenis, geografie, klimaat en cultuur kunnen Kansas en Hawaii nauwelijks méér van elkaar verschillen, maar als we over die verschillen nadenken, doen we dat om de diversiteit van Amerika te loven en niet om ons af te vragen of de unie moet worden ontbonden.
Ich beschwöre euch, meine Brüder, bleibt der Erde treu und glaubt Denen nicht, welche euch von überirdischen Hoffnungen reden! Giftmischer sind es, ob sie es wissen oder nicht.
Eenieder heeft zoveel ijdelheid als het hem aan verstand ontbreekt.
Als je een 'waarom' hebt om voor te leven, kun je bijna ieder 'hoe' verdragen.
Behandel religie als pornografie: alleen voor boven de 18.
Slordig schrijven doet slordig denken.
Wie het wapen van de belediging hanteert verdient de zege niet!
Waar feiten veronachtzaamd worden ligt de dictatuur op de loer.
Ethiek, geweten of moraal, hoe je het ook noemt, is in feite een door de mens vervaardigde bril waardoor we naar onszelf en onze omgeving kijken. Die bril zegt meer over onszelf dan over het object dat we bekijken.
Wie het niet bedoelde kwetsen opvat als een belediging en vervolgens gebruikt als een rechtvaardiging voor geweld is onbeschaafd en in uiterste instantie een misdadiger.
Wie eindeloos westwaarts reist, komt op een bol onvermijdelijk in het oosten aan.
God verkeert in het illustere gezelschap van onkruid en ongedierte. Zij hebben met elkaar gemeen dat ze non-existent zijn, niet bestaan. Ze zijn slechts een construct van de menselijke fantasie.
Geloof is als ons stuitbeentje: rudimentair. Het is er nog wel maar heeft geen nut of functie meer.
Alleen het verstand laten gelden is een vorm van overdrijven.
De primitieve mens bevolkte de hemel met machtige goden, de wetenschap der sterren heeft deze vernietigd.
Als rijken wetteloos en arrogant gedrag vertonen, armen blijk geven van machteloze wrok en politici buigen voor geld, is de ongelijkheid te ver doorgeschoten.
O ja, muziek is zoiets moois, het verdrijft het beest in de mens.
Science flies you to the moon, religion flies you into buildings.
De beste regering is die welke het minst regeert.
Want politiek is de sigarenrook van een man.
Earth is the cradle of humanity but one cannot live in a cradle forever.
Reizen is naar jezelf kijken tegen een andere achtergrond.
Telkens wanneer de trein van de geschiedenis ontspoort, zijn vreemdelingen het slachtoffer.
Taal voegt zich naar iedere vorm waarin zij wordt gegoten, evenals gas, en als taal een wapen is, dan alleen bedreigend voor degene die niet ook over dat wapen beschikt.
De kwaliteit van een democratie kenmerkt zich onder meer door de hoeveelheid onenigheid die ze op vreedzame wijze kan laten bestaan.
Een God is de mens als hij droomt, een bedelaar als hij nadenkt.
Misschien, misschien… dat wrede woord van de onbeslistheid.
Geld rolt niet maar stijgt op als de geur van offervlees naar de neusgaten der machtigen.
Herinneren en vergeten komen uit dezelfde bron.
The problem with the world is that the intelligent people are full of doubts while the stupid ones are full of confidence.
Democracy is the worst form of government except for all the others that have been tried.
Diplomacy is the art of telling people to go to hell in such a way that they ask for directions.
Alles is overbodig, leegte zou voldoende zijn geweest.
Een beschaving is een maatschappij die geen geweld nodig heeft om politieke veranderingen tot stand te brengen.
Een schildpad ziet onderweg meer dan een rennend paard.
Want liefde is de vijand van haast.
De hele geschiedenis van de mensheid past op een vloeitje: ze werden geboren, ze leden, ze stierven.
Liefde en leedwezen gaan hand in hand in deze wereld die sneller verandert dan de wolken weerspiegeld in de zee.
Zien! Zien! Dat is waar de zeeman naar verlangt, en met hem de gehele blinde mensheid. Iedereen verlangt naar een helder verlicht levenspad in ons duistere en stormachtige bestaan.
Hoe vurig we elkaar ook bestrijden, we blijven broeders wat betreft onze laaghartigste geestelijke vermogens en ons grillige gemoed.
In het politieke stelsel van de winden woedt de ware strijd tussen het oosten en het westen, zoals dat ook voor de volkeren aan wal geldt.
De wispelturigheid van de winden is net zoals de eigenzinnigheid van mensen grotendeels te wijten aan de funeste gevolgen van een bedorven karakter.
Alle onstuimige driften uit de kindertijd van de mensheid, de zucht naar roem en roofbuit, de zucht naar gevaar en avontuur, samen met de grote zucht naar het onbekende en met mateloze dromen van macht en overheersing, zijn als weerspiegelingen voorbijgegaan, zonder een rimpeling op de ondoorgrondelijke zeespiegel achter te laten.
Ten gevolge van een lange ellendige ervaring met lijden, onrechtvaardigheid, vernedering en agressie worden de volkeren der aarde merendeels geregeerd door angst, angst van het soort dat met een snufje goedkope retorica gemakkelijk in woede, haat en geweld wordt omgezet.
Adel is overal waar deugd is, maar deugd niet overal waar adel is.
Those who fear the facts will forever try to discredit the fact-finders.
Alles wat de zomer verhult, onthult de winter.
Het verleden steekt een vinger in een snee in de huid van het heden, en trekt.
Ik kijk stroomopwaarts de rivier op en daar komt ze, de toekomst, gedragen als op een meanderende stoet volbeladen schalen.
De voorwaarden zijn helder: wie wil leven, moet sterven; je kunt geen rivieren en bergen hebben zonder ruimte, en ruimte is een schoonheid met een blindeman als echtgenoot. Die blindeman is Vrijheid, of Tijd, en overal waar hij gaat, wordt hij vergezeld door zijn vervaarlijke hond Dood.
Mensen zullen alles accepteren, in alles geloven, zich aan alles onderwerpen en zijn bereid veel op te offeren; maar ze deinzen in afgrijzen terug wanneer uit de gapende spleet tussen twee religies, die het daglicht binnenlaat, de koele wind van de rede hun tegemoet waait.
De geesten van de religie hebben geen moeite gespaard om de adelaar van het menselijk intellect te veranderen in een vleermuis van duisternis.
Doctrines over totale verdorvenheid en eindeloze bestraffing in de hel zijn het gevolg van een beroerde kok en een slechte spijsvertering.
De zee is niet het einde van het land maar het begin van de wereld.
Als sneeuw het verdriet van de engelen is, dan is natte sneeuw het spuug van de duivel.
Het menselijk lichaam is een dom dier dat wij als een slechte herinnering door het leven moeten slepen.
Een volk dat weinig vertaalt, maar van alles van zijn eigen gedachten betrekt is kortzichtig en als het ook nog een groot volk is, wordt het bovendien gevaarlijk voor anderen.
Macht kan de mensen duivels maken en daarom zijn mannen soms het ergste wat er op aarde is.
In een oud Arabisch medisch handboek staat dat het hart in twee kamers is verdeeld, de ene heet geluk, de andere wanhoop. Op welke moeten we vertrouwen?
Het is namelijk zo dat het verhaal van de wereld de ene kant op gaat en het verhaal van het individu een totaal andere kant, en daarom moeten er minstens twee versies van de geschiedenis van de mensheid met evenveel bestaansrecht zijn.
Van de liefde is het precies dezelfde afstand naar het geluk als naar het ongeluk.
Dat is het enige wat de doden met de rijken gemeen hebben, namelijk dat wetten en regels niet op hen van toepassing zijn.
Roddelpraat is het onkruid van de tong.
Maar hou er rekening mee dat de vragen soms het leven zijn, het antwoord de dood – stap daarom voorzichtig rond op aarde, man!
Een door belangen gedreven man kan geen man van de rede zijn.
Het verleden moet praten en wij moeten luisteren. Eerder zullen wij en zij geen rust vinden.
Aan al het kwaad dat geschiedt zijn niet alleen zij schuldig die het bedrijven, maar ook zij die het niet verhinderen.
Het leven kan slechts achterwaarts begrepen worden, maar moet voorwaarts worden geleefd.
De taal is de moeder van de gedachte, niet haar dienstmaagd.
The purpose of education is not to validate ignorance but to overcome it.
Onze aanwezigheid doet er niet toe en ons leven heeft geen doel, geen zin. De enige bestaansreden van het leven is dat het wordt doorgegeven. Bomen verspreiden elk voorjaar een miljoen zaden om een nieuwe boom te maken, wat zelden lukt. Maar zo belangrijk is het dus. De rest is franje. Aangename franje soms, maar franje.
Patriottisme wordt gedreven door liefde, nationalisme door haat.
De geschiedenissen van natiestaten zijn verhalen die de naden waar de natie aan de staat is gestikt aan het oog onttrekken.
Al het leven is volslagen onbeduidend in het licht van de uiteindelijke ondergang.
We zijn vaak zorgzamer voor de doden dan voor de levenden, hoewel de levenden onze zorg het hardst nodig hebben.
Het antropoceen stelt ons de vraag die de immunoloog Jonas Salk zo memorabel verwoordde: "Zijn we goede voorouders?".
Macht en leed zijn scheef verdeeld.
In de kleine geschiedenissen zit het geluk, in de Geschiedenis het nihilisme.
Leven is per definitie gevaarlijk, wie leeft sterft.
Het leven kan alleen hoger en verder reiken door een stuk van zichzelf als ballast af te werpen.
Wanneer het dictaat van een god ontbreekt, is het geen heiligschennis zelf na te denken.
Als één persoon lijdt aan waanvoorstellingen, heet het krankzinnigheid, als er meer mensen aan lijden is het een godsdienst.
Keuzevrijheid leidt tot schoonheid.
Je raakt de mensen en de dingen kwijt / tot je het leven langzaam voelt verglijden / en deel wordt van het raadsel van de tijd.
Man is the most insane species. He worships an invisible God and slaughters a visible nature… without realizing that this nature he slaughters is this invisible God he worships.
Vrijwillige slaven maken meer tirannen dan tirannen slaven maken.
Dwazen praten, lafaards zwijgen, wijzen luisteren.
De twijfel is de onvermoeibare begeleider van de vooruitgang.
Niemand heeft het recht niet beledigd te worden.
Als de toekomst een reiziger onderweg is, dan zal ik mijn tafel voor hem dekken.
Jullie wilden het niet zien: die Alpensukkels en Sudetenbohemers, die idiote Nibelungen hebben onze nationaliteiten net zo lang beledigd en geschandvlekt tot ze de monarchie zijn gaan haten en hebben verraden. Niet onze Tsjechen, niet onze Serven, niet onze Polen, niet onze Roethenen hebben de monarchie verraden, maar alleen onze Duitsers, het staatsvolk.
It is possible that mankind is on the threshold of a golden age; but, if so, it will be necessary first to slay the dragon that guards the door, and this dragon is religion.
In een mistig verleden ontstonden in het inwendige van de sterren de atomen waaruit wij zijn opgebouwd. Als wij nu naar de ruimte reizen, keren we in zekere zin terug naar onze oorsprong.
Wie het verleden niet kent is gedoemd haar te herhalen.
Zelfvoldaan plant de tijd zich voort, zonder ooit iets anders te baren dan zichzelf.
Der Mensch kann zwar tun was er will, aber er kann nicht wollen, was er will.
In de toekomst ligt de dood aan onze voeten.
So foul a sky clears not without a storm.
They love not poison that do poison need.
Dancing is the vertical expression of a horizontal desire.
De herinnering is het hoerenjong in het bordeel van onze hersens.
Privacy allows us to determine who we are and who we want to be.
Filosofie is een erkenning van de afgronden waartussen het pad zich kronkelt dat de gewone mensen volgen met de gemoedsrust van slaapwandelaars.
Men mag gerust beweren dat de vrouwen van nature geen rechten hebben gelijk aan de mannen, en dat het dus niet mogelijk is dat beide geslachten samen regeren, nog veel minder dat mannen door vrouwen geregeerd worden.
Maer wie slegs acht slaet op den staart en syn ghekwispel en niet en acht op de grinsende tanden, die kent slegs den quaeden hondt van achteren en niet van vooren.
Als cynisme is dat je van alles de prijs weet maar van niets de waarde, dan zijn de financiële centra van de wereld een broedplaats van cynisme.
Een leugen kan half de wereld rondreizen terwijl de waarheid nog haar veters strikt.
De geschiedenis herhaalt zich niet, zij rijmt.
Nu zien we dat de afgrond van de geschiedenis diep genoeg is om ons allen te bevatten.
Het enige wat echt van belang is, zijn de ontelbare kleine daden van onbekende mensen. Zij leggen de basis voor belangrijke gebeurtenissen in de geschiedenis. Zij hebben in het verleden dingen bereikt en zij zijn het die dat ook in de toekomst moeten doen.
Geen aforismen van deze auteur.
Aan het roer dien avond
Aan het roer dien avond stond het hart
en scheepte maan en bossen bij zich in
en zeilend over spiegeling
van al wat het geleden had
voer het met wind en schemering
om boeg en tuig
voorbij de laatste stad
Gerrit Achterberg