Nuy, Enno – Een paard van Troje of een Fata Morgana?

Een paard van Troje of een Fata Morgana?

Alweer een cordon sanitaire?

In de Volkskrant van 9 juni 2026 pleit vuilnisophaler en activist Quin Blokzijl voor een cordon sanitaire rond de Save Europe Act. Dit burgerinitiatief werd geïnitieerd door de Nederlandse Eva Vlaardingerbroek en de Oostenrijker Martin Sellner. Als zij hiervoor één miljoen adhesiebetuigingen ophalen is de Europese Commissie verplicht daarover een standpunt in te nemen.

Vlaardingerbroek verkeerde en verkeert graag in kringen rond FvD, verkondigde luid dat de stikstofcrisis in het leven was geroepen door de Nederlandse overheid die daarmee land van boeren wilde stelen om er huizen voor asielzoekers op te bouwen, die de Grote Vervangingstheorie niet als een theorie maar als een feit presenteert, meent dat de Europese Unie totalitair is en vernietigd dient te worden en inmiddels het Verenigd Koninkrijk niet meer maag betreden omdat haar komst niet langer als bevorderlijk voor het algemeen belang wordt beschouwd.

Sellner gebruikte pepperspray tegen wat hij extreem-linkse activisten  noemde. Hij ontving een donatie van de Austratlische terrorist Brenton Tarrant en ook hem werd de toegang tot het VK ontzegd. Later gevolgd door de VS. In 2023 presenteerde hij plannen voor de remigratie van miljoenen mensen uit Duitsland naar Noord Afrika. Hem werd de toegang tot Duitsland voor drie jaar ontzegd. Hij was een van de belangrijkste genodigden van de tweede Remigration Summit in Oporto in mei 2026.

De preambule

In de preambule van der Save Europe Act staat te lezen: “Wij, de volkeren van Europa, gedreven door een diepe liefde en een sterk verantwoordelijkheidsgevoel voor onze naties, onze nakomelingen en onze gezamenlijke beschaving, wenden ons tot de Europese Commissie. Wij erkennen dat de inheemse volkeren van Europa, bestaande uit de etnische, culturele en taalkundige gemeenschappen van de lidstaten, het onvervreemdbare recht hebben om hun collectieve identiteit, erfgoed en levenswijze te behouden, zoals verankerd in de beginselen van nationale soevereiniteit en zelfbeschikking”.

Kritiek

Wat de initiatiefnemers hier stellen wordt feitelijk door niemand betwist. Maar impliciet zeggen zij dat de eigen identiteit wordt bedreigd door instroom van buitenaf. Maar er is helemaal niemand in de EU die deze instroom van buitenaf dwingend oplegt. Als de lidstaten immigratie als een probleem ervaren moeten zij gezamenlijk tot oplossingen zien te komen. Daar zijn de lidstaten in de achterliggende decennia niet in geslaagd. We keken allemaal toe hoe de situatie in Griekenland en Italië uit de hand liep, blij dat ons dat niet zelf overkwam.

De overwegingen

In het tweede lid van deze act schrijven zij: “Er tevens op wijzend dat artikel 22 van het Handvest van de grondrechten van de Europese Unie de Unie verplicht de culturele, religieuze en taalkundige verscheidenheid te eerbiedigen, hetgeen de bescherming moet omvatten van de historische culturen en tradities van de Europese volkeren tegen uitholling door demografische vervanging.” En in het derde lid stellen ze dat migratie schade heeft toegebracht aan de sociale cohesie, de openbare dienstverlening, de veiligheid en d etnische en culturele continuïteit van de Europese naties.
In het vierde lid schetsen zij hun doemscenario: “De urgentie van de kwestie onderstrepen door de onmiddellijke realiteit te erkennen dat de autochtone volkeren van Europa het risico lopen minderheidsbevolkingsgroepen te worden in hun eigen thuislanden, indien er geen ingrijpende veranderingen in het asiel- en migratiesysteem worden doorgevoerd.”
In het vijfde lid beweren ze dat migratie geen oplossing biedt voor de Europese vergrijzingscrisis maar juist extra druk legt op socialezekerheidsstelsels en de lage geboortecijfers onder de autochtone bevolking.
Niets van alles wat in het bovenstaande wordt beweerd wordt onderbouwd met bewijsmateriaal.

Kritiek

Het eerste verwijt dat in deze tekst opvalt is uitholling door demografische vervanging. Demografen gebruiken die term doorgaans niet als wetenschappelijk concept. Zij wijzen erop dat bevolkingen voortdurend veranderen door migratie, geboorte, sterfte en gemengde huwelijken; dat “oorspronkelijke” en “nieuwe” bevolkingsgroepen vaak in elkaar opgaan over generaties; en dat er geen algemeen aanvaarde maatstaf bestaat waarmee je objectief kunt vaststellen dat een bevolking “vervangen” is. Wat wél zichtbaar is, zijn specifieke gevallen waarin de etnische of culturele samenstelling van een gebied sterk verandert. Bijvoorbeeld delen van grote steden in Brussels, Amsterdam, Rotterdam, London of Stockholm. Of men dat beschrijft als “diversificatie”, “demografische transformatie” of “vervanging” is vervolgens grotendeels een kwestie van interpretatie en definities. Een belangrijk onderscheid dat veel onderzoekers maken is dat er geen bewijs is voor een gecoördineerd Europees plan om bevolkingen te vervangen; de veranderingen worden meestal verklaard door migratiestromen, arbeidsmarktvraag, asielbeleid, gezinsvorming en verschillen in geboortecijfers.

De eisen

Desalniettemin zijn de eerder vermelde overwegingen voldoende voor de initiatiefnemers om de volgende eisen te stellen aan de Europese Unie: een moratorium op nieuwe immigratiekanalen, de opschorting van asielprocedures voor asielzoekers uit veilige landen en het stopzetten van gezinsherenigingvisa, een grondige hervorming van de Europese asielstelsels met de nadruk op bescherming van de buitengrenzen, de versnelde terugkeer of remigratie van illegaal verblijvende migranten, voor afgewezen asielzoekers en voor personen die strafbare feiten hebben gepleegd, een breed kader voor de remigratie met inbegrip van vrijwillige en gestimuleerde remigratiemaatregelen voor niet-Europese migranten die niet zijn geïntegreerd of een ernstige culturele of financiële last voor de lidstaten vormen, teneinde de handhavingskosten te verlagen en het herstel van het demografisch evenwicht te ondersteunen en tot slot het afschaffen van sociale uitkeringen voor niet-Europeanen.

Remigratie of deportatie

Kernpunt in de eisen is natuurlijk de remigratie van tienduizenden asielzoekers. Veel herkomstlanden willen niet meewerken aan het teugnemen van hun vroegere ingezetenen. Dus moet de EU op zoek naar veilige landen waar asielzoekers eventueel naar toe kunnen worden gebracht. Maar die veilige landen die ook nog bereid zouden zijn stromen asielzoekers op te vangen zijn er niet. Voor je het weet ontaardt die remigratie – FvD verklaart gretig dat die altijd vrijwillig zal zijn maar gelooft u dat? – in dwingend opgelegde deportatie. We kunnen in het Amerika van Trump en ICE zien waartoe een dergelijk beleid leidt. Willen we als Europese beschaving echt ook die kant op?

Migratie en identiteit

Dan is de vraag aan de orde of migratie daadwerkelijk een bedreiging is voor de eigen identiteit van de ontvangende samenleving. Als identiteit wordt opgevat als taal, gewoonten, normen, religieuze samenstelling, historische tradities en nationale zelfbeleving, dan is er weinig twijfel dat immigratie die identiteit kan beïnvloeden. Migratie is immers een van de mechanismen waardoor samenlevingen cultureel veranderen. Dat geldt historisch zowel binnen als buiten Europa.

De moeilijkere vraag is of die invloed een bedreiging vormt. Sommige onderzoekers en beleidsmakers wijzen op factoren die spanningen kunnen veroorzaken: Wanneer immigratie zeer snel verloopt, kan integratie achterblijven.  En sterke geografische concentratie van migrantengroepen kan leiden tot parallelle gemeenschappen. Grote verschillen in taal, religie of sociale normen kunnen maatschappelijke cohesie onder druk zetten. In sommige Europese landen bestaan zorgen over afnemend vertrouwen tussen groepen, segregatie in het onderwijs of conflicten rond culturele waarden. Deze zorgen worden niet alleen geuit door politieke partijen, maar ook besproken in onderzoek naar sociale cohesie, integratie en vertrouwen.

Andere onderzoekers benadrukken dat nationale identiteiten historisch voortdurend veranderen. Dat migranten en hun nakomelingen vaak in belangrijke mate assimileren of integreren, vooral over meerdere generaties. Dat nieuwe culturele invloeden niet automatisch leiden tot verlies van bestaande tradities. En dat veel landen met aanzienlijke immigratie hun kerninstituties, taal en nationale cultuur behouden. Zo zijn landen als Nederland, Frankrijk en het Verenigd Koninkrijk door eeuwen van migratie veranderd zonder dat hun nationale identiteiten volledig verdwenen zijn.

Er zijn wel aanwijzingen dat mensen een gevoel van culturele bedreiging kunnen ervaren wanneer de immigratie hoog is, er veranderingen zichtbaar zijn in hun directe leefomgeving, zij weinig contact hebben met nieuwkomers en het vertrouwen in instituties laag is. Dat gevoel is op zichzelf een reëel sociaal en politiek verschijnsel, ongeacht of de feitelijke culturele veranderingen uiteindelijk groot of klein blijken te zijn. Tegelijkertijd laten demografische gegevens niet zien dat Europese talen, staatsinstellingen of nationale culturen op korte termijn verdwijnen. Wat wel zichtbaar is, is een toenemende culturele diversiteit en in sommige steden een snelle verandering van de bevolkingssamenstelling.

Omvolking?

De “omvolkingstheorie” (vaak ook aangeduid als de “Great Replacement”-theorie) wordt door de meeste demografen, historici en sociale wetenschappers niet beschouwd als een goed onderbouwde beschrijving van wat er in Europa gebeurt. Het is nuttig om drie verschillende beweringen uit elkaar te houden:

1. Verandert de bevolkingssamenstelling van Europese landen? Natuurlijk gebeurt dat. Door immigratie, emigratie, verschillen in geboortecijfers en vergrijzing verandert de samenstelling van de bevolking in veel Europese landen. In sommige steden en regio’s is die verandering aanzienlijk. Dat is een feitelijk en meetbaar verschijnsel.
2. Kunnen mensen zich zorgen maken over verlies van culturele continuïteit? Ook dat ligt voor de hand. Het is een legitiem maatschappelijk en politiek onderwerp. Mensen kunnen van mening verschillen over hoeveel immigratie wenselijk is, hoe integratie moet verlopen, of hoe nationale cultuur behouden kan blijven. Daarover bestaat een breed spectrum aan opvattingen.
3. Is er sprake van een doelbewust plan om Europese bevolkingen te vervangen? Voor deze kernstelling van de omvolkingstheorie bestaat geen enkel overtuigend bewijs. De theorie wordt meestal gepresenteerd als de gedachte dat politieke, economische of culturele elites bewust immigratie stimuleren om de bestaande bevolking te vervangen. Onderzoekers hebben voor zo’n gecoördineerd vervangingsproject geen bewijs gevonden. De migratiestromen worden doorgaans verklaard door factoren zoals arbeidsmigratie, asielmigratie, gezinshereniging, globalisering, conflicten en demografische ontwikkelingen.

Waarom is de discussie zo gepolariseerd?

Omdat verschillende mensen het woord “omvolking” verschillend gebruiken. Voor sommigen betekent het simpelweg: “de bevolkingssamenstelling verandert sterk door immigratie”.  Voor anderen impliceert het een bewust georganiseerd vervangingsproces. De eerste bewering kan met demografische cijfers worden onderzocht. De tweede vereist bewijs van intentie en coördinatie; dat bewijs ontbreekt volgens de wetenschappelijke consensus.

Tot slot

Moet er dus, zoals Quin Blokzijl beoogt, een cordon sanitaire rondom deze Save Europe Act worden opgetrokken? Nee, natuurlijk niet. Het zou mij niet verbazen als de initiatiefnemers erin slagen tenminste één miljoen handtekeningen te verzamelen. Welnu, daar is niets mis mee. Dan moet de EU met een inhoudelijke reactie komen. Ik zou zeggen, laat die discussie maar plaatsvinden. We gaan Vlaardingerbroek en Sellner nooit overtuigen, dat staat vooraf al vast. En veel Europese kiezers zijn ook niet af te brengen van de idee dat een internationale elite stiekem eindeloze kwaadaardigheid aan het bedenken is. Maar een Europese remigratiepolitiek zie ik nog niet zo gauw ontstaan.

In de tussentijd kunnen wij onze energie beter investeren in pogingen om de discussie tussen de verschillende standpunten en belangengroeperingen, tussen burgers onderling weer op gang te krijgen. Nu blijft iedereen in zijn eigen, bij voorkeur digitale bubbel.

Ik kan bepaald niet zeggen dat ik er trots op ben Nederlander te zijn. Daarvoor is de Nederlander een te zelfzuchtig karakter geworden dat niet meer weet wat het woord solidariteit betekent. Ik wens al die mensen die menen dat hier te veel vreemdelingen zijn toe dat ze ooit gedwongen worden hun heil elders te zoeken en dat ze dan een net zo verwelkomende samenleving aantreffen als die ze zelf bereid zijn aan asielzoekers hier in ons land te gunnen.

Laat die petitie of dat burgerinitiatief maar komen met twee of drie miljoen handtekeningen. Mocht de EU ooit besluiten deze Save Europe Act aan te nemen en integraal uit te voeren, dan zal ik mij ook geen Europeaan meer voelen. Ik zou niet weten waar ik dan mijn heil zou moeten zoeken.

Een cordon sanitaire is een stuk gereedschap dat politieke partijen kunnen hanteren om ongewenste coalities te vermijden. In alle andere situatie is zo’n cordon een bij voorbaat mislukte poging onwelgevallig gedachtegoed buiten de deur te houden. Niet doen dus. Als we met ons allen daadwerkelijk medeburgers willen deporteren, dan gaat dat linksom of rechtsom gebeuren. Zo’n burgerinitiatief is de lakmoesproef voor de vraag of we onszelf nog een beschaving mogen noemen.

Enno Nuy
Juni 2026